[divider]
Integrisani pristup zaštiti prirode, stabilizaciji obala
i očuvanju biodiverziteta u Klisuri reke Gradac
[divider]
“Prirodnim merama za ekološki Gradac” naziv je projekta koji sprovodi Javno vodoprivredno preduzeće “Srbijavode”, u saradnji sa Ekološkim društvom Gradac (Valjevo), Institutom za biološka istraživanja “Siniša Stanković” – IBISS, valjevskim preduzećem “Erozija” i GDi Solutions iz Beograda. U okviru prijekta će se izvršiti ekološka obnova i zaštita zaštićenog predela reke Gradac, čime će se sanirati posledice štete nanete ekosistemu nakon poplava 2014. godine, uz istovremeno povećanje otpornosti područja na klimatske promene i poboljšanje biodiverziteta. Projekat donosi rešenja zasnovana na prirodi (nature-based solutions) – od obnove rečnog korita, do pošumljavanja i edukacije mladih, sve sa ciljem očuvanja, revitalizacije i unapređenje ovog predela izuzetnih odlika.
Reka Gradac igra značajnu ulogu u održavanju ravnoteže ekosistema, ali je ugrožena efektima klimatskih promena i intenzivne erozije zemljišta, što dovodi do smanjenog protoka vode i pogoršanja kvaliteta staništa, što nameće potrebu za posebnom pažnjom u očuvanju prirodnih ekosistema. Poslednjih decenija, područje je pogođeno intenzivnim poplavama, erozijom, nestabilnošću rečnog korita i klimatskim ekstremima. Poplave iz 2014. godine nanele su značajnu štetu slivu reke Gradac, što je rezultiralo sečom mnogih stabala, erozijom obala i akumulacijom velike količine sedimenta u kanjonu. Nakon poplava 2014. godine, došlo je do narušavanja prirodnog toka reke, nagomilavanja nanosa i degradacije priobalnog područja. Ugrožena su prirodna staništa, procesi mrešćenja riba i poljoprivredne aktivnosti u dolini reke. Pored toga, sve je izraženija potreba za stabilizacijom vodotoka i obnovom prirodne otpornosti ekosistema.
Tokom trajanja projekta 2025. i 2026. godine, sprovodiće se niz aktivnosti – produbiće se rečno korito, ukloniti akumulirani sedimenti, nestabilna stabla i barijere iz rečnog korita, stabilizovati padine obala, sprečiti erozija zemljišta. Zatim, planirana je i izrada pletera od vrbe i obnova priobalne vegetacije radi stabilizacije obala, zaštita mrestilišta riba i upravljanje nanosom radi poboljšanja rečnog ekosistema. Biće pošumljeno oko 20 hektara degradiranih padina autohtonim vrstama poput crnog bora (Pinus nigra) i planinskog javora (Acer pseudoplatanus), biće uveden javni geoportal – digitalna platforma za praćenje projektnih aktivnosti u realnom vremenu, a projekat podrazumeva i edukaciju i uključivanje javnosti kroz radionice, obuke i volonterske akcije.
Klisura reke Gradac je područje izuzetne prirodne vrednosti, koje karakteriše bogat biodiverzitet, specifični ekosistemi i dobro očuvana močvarna staništa, formalno zaštićeno kao izuzetan prirodni pejzaž. Obuhvata površinu od 1.268 hektara i 22,7 kilometara rečnog toka. Ovo zaštićeno područje je poznato po svojoj čistoj vodi, prisustvu retkih i zaštićenih biljnih i životinjskih vrsta, kao i po svojoj prirodnoj lepoti, koja uključuje netaknute kraške predele, bistre potoke i šumovita područja.
Reka Gradac je jedna od najčistijih u Srbiji i dom je brojnim zaštićenim i retkim vrstama, kao što su potočna pastrmka, lipljan, potočni rak i vidra. Područje se odlikuje očuvanim ekosistemom, značajnom geološkom i biološkom raznovrsnošću, kao i velikim potencijalom za obrazovanje, istraživanje i eko-turizam.
