Udruženje iRevolucija iz Valjeva saopštilo je da je lokalnom rukovodstvu podnelo inicijativu za određivanje statusa ugrožene životne sredine za područje Grada Valjeva, zbog dugogodišnjeg aerozagađenja, pozivajući se na višegodišnja prekoračenja graničnih vrednosti zagađenja vazduha i, kako se navodi, nedovoljan nivo institucionalnih mera zaštite građana.
“Udruženje iRevolucija zahteva da nadležni organ Grada Valjeva bez odlaganja izradi predlog akta kojim se određuje status ugrožene životne sredine i prioriteti za sanaciju, koji će Skupština grada usvojiti na prvoj narednoj sednici, te da se zatim pribavi saglasnost Ministarstva za zaštitu životne sredine i donese konačni akt o proglašenju statusa ugrožene životne sredine za područje Grada Valjeva. Status ugrožene životne sredine obavezao bi grad na preduzimanje hitnih i merljivih mera zaštite, pojačan monitoring kvaliteta vazduha i izradu kratkoročnih akcionih planova. Cilj je delotvorni odgovor na dugogodišnju zdravstvenu krizu koja pogađa sve građane Valjeva, a posebno najranjivije kategorije: decu, starije od 65 godina, trudnice i osobe sa hroničnim oboljenjima”, ističe se u saopštenju za javnost.
Inicijativa je 16. juna upućena gradonačelniku Valjeva, Gradskom veću, Skupštini grada i Gradskoj upravi, uz prateću dokumentaciju koja obuhvata analizu podataka Agencije za zaštitu životne sredine (SEPA) za period od 2011. do 2024. godine, kao i istraživanje iRevolucije, EKOblok mreže i partnerskih organizacija o uticaju aerozagađenja na zdravlje i smrtnost stanovništva.
“Analiza podataka SEPA-e nedvosmisleno pokazuje da Valjevo nikada, ni u jednoj godini sa dostupnim merenjima, nije ispunilo zakonske standarde kvaliteta vazduha. Suspendovane čestice PM10, koje su dominantni zagađivač, prekoračile su dozvoljenu dnevnu graničnu vrednost od 50 μg/m³ u rasponu od 114 do 174 dana godišnje, naspram zakonom dozvoljenih 35 dana. U 2015. godini registrovano je čak 174 dana iznad granične vrednosti, a rekordna dnevna koncentracija od 806,4 μg/m³ zabeležena je 2017. godine – više od 16 puta iznad dozvoljenog. Sitnije čestice PM2,5, koje se smatraju zdravstveno najopasnijim zagađivačem jer prodiru direktno u plućne alveole i krvotok, merene su od 2019. godine, i sve šest dostupnih godišnjih proseka premašuju graničnu vrednost od 25 μg/m³. Maksimalni godišnji prosek od 45,1 μg/m³ zabeležen je 2020. godine, što je gotovo duplo iznad propisanog maksimuma”, preciziraju se podaci.
U obrazloženju inicijative, iRevolucija se poziva na Uredbu o utvrđivanju kriterijuma za određivanje statusa ugrožene životne sredine, navodeći da područja na kojima je kvalitet vazduha treće kategorije, kao što je slučaj za Valjevo, ispunjavaju uslove za proglašenje statusa ugrožene životne sredine.
“Istraživanje iRevolucije, EKOblok mreže i partnerskih organizacija, sprovedeno korišćenjem softvera AirQ Plus koji preporučuje Svetska zdravstvena organizacija, pokazuje da erozagađenje u Valjevu godišnje prouzrokuje smrt 331 osobe (prosek za period 2018-2023). Od toga, 236 smrti pripisuje se bolestima srca i krvnih sudova, 63 respiratornim bolestima, a 19 karcinomu pluća. Prosečan gubitak očekivanog trajanja života zbog izloženosti zagađenom vazduhu iznosi oko 10 godina za stanovnike Valjeva. Istraživanje ukazuje i na izuzetno visoke udele aerozagađenja u uzrocima pojedinih bolesti: do 44,2% smrtnih slučajeva od ishemijske
bolesti srca i do 49,9% smrtnih slučajeva od moždanog udara u određenim starosnim grupama mogu se pripisati zagađenju vazduha. Ovi nalazi označavaju Valjevo kao jedan od gradova u Srbiji sa najtežim zdravstvenim posledicama aerozagađenja”, ukazuju iz iRevolucije.
